چگونه کودک را از پستانک بگیریم؟ بهترین زمان و روشهای مؤثر
از پستانک گرفتن کودک زمانی موفقتر است که والدین علاوه بر سن، میزان وابستگی و شرایط روحی او را هم در نظر بگیرند. پستانک برای بسیاری از کودکان فقط یک وسیله نیست؛ بلکه با خواب، آرامش و احساس امنیت گره خورده است. به همین دلیل، حذف عجولانه آن ممکن است گریه، بیقراری یا اختلال موقت در خواب ایجاد کند. در مقابل، ادامه طولانیمدت این عادت هم میتواند بر وضعیت دندانها و فک اثر بگذارد. بهترین راه برای ترک پستانک کودک، داشتن برنامهای تدریجی، هماهنگی میان مراقبان و جایگزینکردن روشهای سالم آرامسازی است. در ادامه این مقاله، بهترین زمان، نشانههای آمادگی کودک و روشهای گامبهگام ترک پستانک را با هم بررسی میکنیم.
چرا کودک به پستانک وابسته میشود؟
مکیدن یکی از واکنشهای طبیعی نوزاد است و فقط برای تغذیه انجام نمیشود. این رفتار میتواند ضربان هیجان کودک را کاهش و به او احساس آرامش بدهد. به همین دلیل، بعضی کودکان هنگام خستگی، ترس، بیحوصلگی یا قرارگرفتن در محیطی ناآشنا بیشتر سراغ پستانک میروند.
وابستگی معمولا زمانی تقویت میشود که پستانک در موقعیتهای زیر بهطور مداوم استفاده شود:
- هر بار که کودک گریه یا بیقراری میکند؛
- برای خوابیدن و پس از هر بار بیدارشدن شبانه؛
- هنگام بیماری، دندان درآوردن نوزاد یا جدایی از والدین؛
- برای سرگرمکردن کودک در زمان بیحوصلگی؛
- در تمام ساعات روز، حتی زمانی که کودک آرام است.
اگر پستانک تنها روش آرامشدن کودک باشد، کنارگذاشتن آن دشوارتر خواهد شد. هدف اصلی در فرایند ترک این است که کودک بهتدریج راههای دیگری برای تنظیم احساسات و خوابیدن یاد بگیرد.
بهترین زمان از پستانک گرفتن کودک چه زمانی است؟
یک سن دقیق و یکسان برای همه کودکان وجود ندارد؛ بااینحال بهتر است کاهش استفاده از پستانک از حدود یکسالگی شروع شود و این عادت تا پیش از سهسالگی کنار گذاشته شود. آکادمی دندانپزشکی کودکان آمریکا توصیه میکند عادتهای مکیدن غیرتغذیهای تا ۳۶ماهگی متوقف شوند؛ زیرا استفاده مداوم پس از ۱۸ماهگی میتواند بر رشد دهان و نحوه قرارگیری دندانها اثر بگذارد. شدت این اثر به مدت، دفعات و شدت مکیدن بستگی دارد؛ بنابراین، بهترین زمان گرفتن پستانک زمانی است که کودک از نظر جسمی و عاطفی شرایط نسبتا باثباتی دارد. اگر پستانک فقط موقع خواب استفاده میشود، کودک بعضی شبها بدون آن آرام میگیرد یا میتواند توضیحات ساده را بفهمد، احتمالاً آمادگی بیشتری برای ترک دارد.
چه زمانی ترک پستانک را به تعویق بیندازیم؟
شروع برنامه را در دورههای پراسترس، مانند تولد خواهر یا برادر، اسبابکشی، آغاز مهدکودک، بیماری، جدایی از والدین یا آموزش دستشویی رفتن، به تعویق بیندازید. همزمانکردن چند تغییر بزرگ ممکن است نیاز کودک به آرامش را افزایش دهد. البته اگر دندانپزشک به دلیل تغییرات فک یا دندانها بر ترک سریعتر تأکید کرده است، برنامه باید با نظر او تنظیم شود.
روشهای مؤثر برای از پستانک گرفتن کودک
- زمان استفاده را تدریجی کاهش دهید
ابتدا موقعیتهایی را که کودک بدون پستانک آرام میماند شناسایی کنید. سپس استفاده از آن را هنگام بازی، تماشای کتاب یا حضور در جمع حذف کنید. بهتر است پستانک در دسترس و مقابل چشم کودک نباشد تا با دیدن آن تحریک نشود.
- پستانک را به زمان خواب محدود کنید
پس از حذف استفاده روزانه، یک قانون ساده و ثابت تعیین کنید: «پستانک فقط برای خواب است.» این مرحله میتواند چند روز یا چند هفته ادامه پیدا کند. همه مراقبان، از والدین تا پدربزرگ و مادربزرگ، باید همین قانون را رعایت کنند.
- روشهای دیگری برای آرامشدن بسازید
آغوش، نوازش، قصه، لالایی، موسیقی آرام، تنفس آهسته همراه والد و یک برنامه منظم خواب میتوانند بهتدریج جای پستانک را بگیرند. بهتر است این جایگزینها پیش از حذف کامل پستانک تمرین شوند، نه اینکه والدین پس از شروع بحران به دنبال راهحل بگردند.
- کودک را در تصمیم مشارکت دهید
برای کودکی که مفهوم خداحافظی را درک میکند، درباره کنارگذاشتن پستانک با جملههای کوتاه صحبت کنید. میتوانید یک روز مشخص را در تقویم علامت بزنید و از او بخواهید پستانکها را داخل جعبه بگذارد. داستانسازی ساده درباره بزرگشدن هم کمککننده است، به شرط آنکه کودک با دیگران مقایسه یا تحقیر نشود.
- تلاش کودک را تشویق کنید
به رفتار مشخص او توجه کنید: «دیدم امروز بدون پستانک بازی کردی.» جدول برچسب یا یک فعالیت مشترک کوچک میتواند انگیزه ایجاد کند؛ اما وعده هدیههای گرانقیمت یا جایزهدادن برای هر بار تحملکردن، ترک پستانک را به معامله تبدیل میکند. تحسین، توجه و وقتگذرانی مشترک معمولاً انتخابهای مناسبتری هستند.
چگونه پستانک شب را از کودک بگیریم؟
پستانک شب معمولا آخرین و دشوارترین بخش فرایند ترک است؛ زیرا کودک میان مکیدن و خوابیدن ارتباط ایجاد کرده است. برای شکستن تدریجی این ارتباط، هر شب توالی ثابتی داشته باشید: شستن دستوصورت، پوشیدن سرهمی خواب، مسواکزدن، خواندن قصه و خاموشکردن چراغ. در مرحله اول، اجازه دهید کودک با پستانک به خواب برود، اما پس از افتادن آن از دهانش دوباره پستانک را برنگردانید. در مرحله بعد، فاصله میان رفتن به تخت و دریافت پستانک را بیشتر کنید. سپس یک شب مشخص را برای خواب بدون پستانک در نظر بگیرید.
برای کودکان بالاتر از ۱۲ ماه میتوان از یک عروسک یا وسیله آرامشبخش متناسب با سن استفاده کرد؛ اما در محیط خواب نوزاد زیر یک سال نباید بالش، پتو، عروسک یا اشیای نرم و شل قرار گیرد. هنگام بیقراری کنار کودک بمانید، او را نوازش کنید و با صدایی آرام اطمینان بدهید که حضور دارید. ممکن است چند شب اول خوابیدن طولانیتر شود؛ ثبات و همراهی والدین این دوره را کوتاهتر میکند.
اشتباهات رایج والدین در ترک پستانک
- قطع ناگهانی بدون آمادگی: برای کودک بسیار وابسته، این کار میتواند بیقراری را تشدید کند. اگر روش ناگهانی انتخاب میشود، باید با توضیح، آمادگی قبلی و حمایت مستمر همراه باشد.
- ترساندن یا خجالتزدهکردن: عبارتهایی مانند «پستانک برای بچههاست» به عزتنفس کودک آسیب میزند و ترک را به تجربهای منفی تبدیل میکند.
- آغشتهکردن پستانک به مواد تلخ یا تند: این روش میتواند باعث ترس، تحریک دهان یا واکنش غیرقابلپیشبینی شود.
- خرابکردن یا بریدن پستانک: پستانک آسیبدیده خطر جداشدن قطعات و خفگی نوزاد را دارد و نباید دوباره در اختیار کودک قرار گیرد.
- شروع در دوره پراسترس: کودک در این زمان بیشتر از قبل به ابزار آرامش خود نیاز دارد.
- بازگرداندن نامنظم پستانک: اگر والد یک شب مقاومت کند و شب بعد با گریه کودک پستانک را برگرداند، پیام نامشخصی ایجاد میشود و اعتراضها ممکن است ادامه یابد.
تنبیه، تمسخر و کلمات تند روش مؤثری برای پایاندادن به این عادت نیستند.
اگر کودک برای پستانک گریه کرد چه کنیم؟
ابتدا آرامش خود را حفظ کنید. گریه کودک به معنای شکست برنامه نیست؛ او در حال اعتراض به تغییری است که هنوز روش جایگزین آن را کاملا یاد نگرفته است. احساسش را نامگذاری کنید: «میدانم پستانکت را میخواهی و بدون آن خوابیدن سخت است.»
سپس آغوش، نوازش، قصه یا یک فعالیت آرام پیشنهاد دهید. در طول روز میتوان از بازی، نقاشی یا بیرونرفتن برای تغییر توجه استفاده کرد. هنگام خواب بهتر است محرکهای هیجانانگیز مانند صفحهنمایش جای پستانک را نگیرند. اگر شدت ناراحتی بسیار زیاد بود، میتوان به مرحله قبلی برنامه برگشت؛ برای مثال، چند روز دیگر پستانک را فقط هنگام خواب به او داد. این عقبگرد برنامهریزیشده با بازگرداندن اتفاقی پستانک تفاوت دارد. والدین باید درباره قانون جدید هماهنگ باشند تا کودک پیامهای متناقض دریافت نکند.
چه زمانی باید از پزشک یا دندانپزشک کمک بگیریم؟
در موارد زیر بهتر است با پزشک کودکان یا دندانپزشک اطفال مشورت کنید:
- وابستگی پس از سهسالگی همچنان ادامه دارد؛
- تغییر در ردیف دندانها، جلوآمدگی دندانها یا بازماندن فاصله میان دندانهای بالا و پایین دیده میشود؛
- کودک بدون پستانک برای مدتی طولانی دچار اختلال جدی خواب میشود؛
- درباره تلفظ، رشد گفتار یا بستهشدن دهان کودک نگرانی وجود دارد؛
- وابستگی بسیار شدید است یا ترک آن واکنشهای غیرعادی و مداوم ایجاد میکند؛
- کودک نیازهای رشدی، حسی یا شرایط پزشکی خاصی دارد.
ادامه مکیدن شدید در سالهای بالاتر میتواند بر شکل دهان و ردیف دندانها اثر بگذارد؛ بنابراین مشاهده تغییرات دهانی نیازمند ارزیابی تخصصی است.
جمعبندی
از پستانک گرفتن کودک بیش از آنکه به یک روش جادویی وابسته باشد، به انتخاب زمان مناسب، کاهش تدریجی استفاده و هماهنگی والدین نیاز دارد. ابتدا پستانک را به زمان خواب محدود کنید، راههای تازهای برای آرامسازی بسازید و سپس با توضیحی متناسب با سن کودک آن را کنار بگذارید. در طول ترک پستانک کودک، گریه و اعتراض کوتاهمدت طبیعی است؛ اما فشار، تنبیه، شرمندهکردن و تغییر مداوم قوانین، مسیر را دشوارتر میکند.
