دندان درآوردن نوزاد؛ علائم واقعی و باورهای اشتباه والدین
دندان درآوردن نوزاد یکی از طبیعیترین مراحل رشد کودک است؛ اما برای بسیاری از والدین با نگرانی و سؤالهای فراوان همراه میشود. بیقراری، افزایش آب دهان یا تغییر در الگوی خواب نوزاد باعث میشود والدین تصور کنند هر تغییر رفتاری به رویش دندان مربوط است. از طرف دیگر، برخی علائم مانند تب یا بیحالی ممکن است با بیماریهای مختلف اشتباه گرفته شوند و همین موضوع تشخیص را دشوار میکند.
شناخت علائم دندان درآوردن نوزاد و آگاهی از باورهای نادرست درباره این دوران، به والدین کمک میکند با آرامش بیشتری از کودک خود مراقبت کنند و در صورت مشاهده علائم غیرطبیعی، بهموقع به پزشک مراجعه کنند. در این مقاله، زمان شروع دندان درآوردن، علائم واقعی، باورهای اشتباه، روشهای ایمن کاهش درد و مراقبت از اولین دندانهای شیری را بررسی خواهیم کرد.
دندان درآوردن نوزاد از چه زمانی شروع میشود؟
زمان دقیق رویش اولین دندان در همه نوزادان یکسان نیست و عوامل ژنتیکی، تغذیه، شرایط رشد و تفاوتهای فردی میتوانند بر آن تأثیر بگذارند. بهطور معمول، اولین دندان شیری بین ۶ تا ۱۰ ماهگی ظاهر میشود؛ اما برخی نوزادان ممکن است از ۴ ماهگی علائم اولیه را نشان دهند و برخی دیگر تا ۱۲ ماهگی یا حتی کمی دیرتر اولین دندان خود را دربیاورند.
در بیشتر کودکان، ابتدا دندانهای پیشین فک پایین ظاهر میشوند و پس از آن دندانهای پیشین فک بالا، دندانهای کناری، آسیابهای شیری و در نهایت دندانهای نیش رشد میکنند. معمولا تا حدود سه سالگی، مجموعه ۲۰ دندان شیری کامل میشود.
دیر یا زود درآمدن اولین دندان معمولا جای نگرانی ندارد و در بسیاری از موارد کاملا طبیعی است. سابقه خانوادگی، تولد زودرس یا برخی تفاوتهای رشد میتوانند باعث تغییر در زمان رویش دندان شوند. با این حال، اگر تا حدود ۱۸ ماهگی هیچ دندانی رویش پیدا نکرد، بهتر است کودک توسط پزشک یا دندانپزشک کودکان معاینه شود تا علت احتمالی بررسی شود.
علائم واقعی دندان درآوردن نوزاد چیست؟
بسیاری از والدین هر تغییر رفتاری نوزاد را به رویش دندان نسبت میدهند، اما واقعیت این است که علائم دندان درآوردن نوزاد معمولا محدود و نسبتا خفیف هستند.
افزایش آب دهان
یکی از شایعترین نشانههای دندان درآوردن، افزایش ترشح بزاق است. این موضوع ممکن است باعث خیس شدن لباس نوزاد یا ایجاد تحریک پوستی در اطراف دهان و چانه شود.
جویدن دست و وسایل
فشار دندان در حال رویش روی لثه باعث میشود نوزاد تمایل زیادی به جویدن انگشتان، اسباببازی یا دندانگیر داشته باشد. این کار تا حدی احساس فشار لثه را کاهش میدهد.
قرمزی و حساس شدن لثه
در محل رویش دندان ممکن است لثه کمی متورم، قرمز یا حساس شود. گاهی نیز برجستگی کوچکی روی لثه دیده میشود که معمولا طبیعی است.
بیقراری خفیف
برخی نوزادان در روزهای نزدیک به رویش دندان کمی بیقرارتر از همیشه میشوند. این بیقراری معمولا موقتی است و پس از بیرون آمدن دندان کاهش پیدا میکند.
اختلال موقت در خواب
درد یا فشار لثه میتواند باعث شود نوزاد شبها بیشتر از خواب بیدار شود یا دیرتر به خواب برود. البته این تغییر معمولا کوتاهمدت است.
کاهش موقت اشتها
برخی نوزادان به دلیل حساس بودن لثهها، تمایل کمتری به شیر خوردن یا مصرف غذاهای کمکی دارند. این کاهش اشتها معمولا خفیف و موقتی است.
قرمزی گونه یا تحریک پوست اطراف دهان
تماس مداوم بزاق با پوست ممکن است باعث قرمز شدن گونهها، چانه یا اطراف دهان شود. خشک نگه داشتن این نواحی میتواند از تحریک بیشتر پوست جلوگیری کند.
باورهای اشتباه درباره دندان درآوردن نوزاد
با وجود اطلاعات فراوان، هنوز هم باورهای نادرستی درباره دندان درآوردن نوزاد وجود دارد که ممکن است باعث تأخیر در تشخیص بیماریهای مهم شود.
دندان درآوردن باعث تب بالا میشود
رویش دندان ممکن است باعث افزایش بسیار خفیف دمای بدن شود؛ اما تب ۳۸ درجه یا بالاتر معمولا به دندان درآوردن مربوط نیست و باید علت دیگری مانند عفونت بررسی شود.
اسهال نشانه طبیعی دندان درآوردن است
برخی والدین تصور میکنند اسهال بخشی طبیعی از این دوران است؛ اما شواهد علمی چنین موضوعی را تأیید نمیکنند. اگر نوزاد دچار اسهال شد، باید احتمال عفونت یا مشکلات گوارشی در نظر گرفته شود.
استفراغ و بیحالی به رویش دندان مربوط است
استفراغ، خوابآلودگی شدید، بیحالی یا ضعف عمومی از علائم طبیعی دندان درآوردن نیستند و نیاز به بررسی پزشکی دارند.
گوش کشیدن همیشه نشانه دندان درآوردن است
برخی نوزادان هنگام دندان درآوردن گوش خود را لمس میکنند، اما گوش کشیدن میتواند نشانه عفونت گوش هم باشد. اگر این رفتار همراه با تب یا گریه شدید باشد، باید به پزشک مراجعه کرد.
هر بیقراری نوزاد به دندان مربوط میشود
گرسنگی، خستگی، کولیک، بیماری، عفونت یا تغییرات محیطی همگی میتوانند باعث بیقراری نوزاد شوند. بنابراین نباید همه علائم را به رویش دندان نسبت داد.
روشهای ایمن تسکین درد دندان درآوردن نوزاد
خوشبختانه راهکارهای ساده و ایمنی برای کاهش ناراحتی نوزاد وجود دارد.
ماساژ آرام لثه
با شستن کامل دستها، میتوان لثه نوزاد را با انگشت تمیز و بهآرامی ماساژ داد. این کار تا حد زیادی فشار ناشی از رویش دندان را کاهش میدهد.
استفاده از دندانگیر خنک
دندانگیرهایی که در یخچال خنک شدهاند، میتوانند التهاب لثه را کاهش دهند. فقط باید از سالم و استاندارد بودن آنها اطمینان حاصل کرد.
استفاده از پارچه تمیز و خنک
یک پارچه تمیز که کمی خنک شده باشد، میتواند گزینه مناسبی برای جویدن نوزاد باشد و احساس راحتی بیشتری ایجاد کند.
خشک نگه داشتن پوست اطراف دهان
تمیز کردن مرتب بزاق و استفاده از کرم محافظ در صورت نیاز، از تحریک پوست جلوگیری میکند.
سرگرم کردن و آرامسازی نوزاد
بازی، در آغوش گرفتن، آواز خواندن یا پرت کردن حواس نوزاد میتواند تحمل این دوران را برای او آسانتر کند.
استفاده از دارو با نظر پزشک یا داروساز
اگر درد شدید باشد، پزشک ممکن است داروی مناسب با سن و وزن کودک را توصیه کند. از مصرف هرگونه دارو بدون مشورت با متخصص باید خودداری شود.
هنگام دندان درآوردن نوزاد چه کارهایی خطرناک است؟
برخی روشهایی که گاهی به والدین پیشنهاد میشود، نهتنها کمکی به نوزاد نمیکنند، بلکه ممکن است خطرناک باشند.
قرار دادن دندانگیر در فریزر
دندانگیر بسیار یخزده میتواند باعث آسیب به لثههای حساس نوزاد شود. خنک کردن در یخچال کافی است.
استفاده از ژلهای نامناسب
برخی ژلهای بیحسکننده برای نوزادان مناسب نیستند و ممکن است عوارض جدی ایجاد کنند.
مصرف خودسرانه محصولات حاوی بنزوکائین یا لیدوکائین
این مواد در برخی نوزادان میتوانند عوارض خطرناکی ایجاد کنند و تنها در صورت تجویز پزشک باید استفاده شوند.
استفاده از محصولات هومیوپاتی نامعتبر
برخی محصولات فاقد تأییدیههای لازم هستند و ترکیبات آنها ممکن است برای نوزاد ایمن نباشد.
استفاده از گردنبند کهربا
گردنبندهای کهربا هیچ اثربخشی اثباتشدهای ندارند و خطر خفگی یا گیر کردن دور گردن نوزاد را افزایش میدهند.
دادن مواد غذایی سفت بدون نظارت
تکههای هویج، سیب یا مواد غذایی سفت ممکن است باعث خفگی شوند و نباید بدون مراقبت در اختیار نوزاد قرار گیرند.
استفاده از خوراکیهای شیرین
آغشته کردن پستانک یا دندانگیر به مواد شیرین، علاوه بر افزایش خطر پوسیدگی دندان، عادت غذایی نامناسبی ایجاد میکند.
چه زمانی برای دندان درآوردن نوزاد به پزشک مراجعه کنیم؟
اگرچه بیشتر موارد دندان درآوردن بدون مشکل خاصی سپری میشوند؛ اما بعضی علائم نیاز به بررسی پزشکی دارند.
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر بهتر است هرچه سریعتر با پزشک مشورت کنید:
- تب ۳۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر
- اسهال یا استفراغ
- گریه شدید و مداوم که آرام نمیشود
- بیحالی یا کاهش سطح هوشیاری
- امتناع از شیر خوردن یا غذا خوردن
- کاهش تعداد دفعات ادرار و علائم کمآبی بدن
- تورم، زخم یا خونریزی غیرعادی لثه
- ادامه پیدا کردن یا شدیدتر شدن علائم برای چند روز
تشخیص بهموقع بیماریهای عفونی یا سایر مشکلات، از عوارض احتمالی جلوگیری میکند.
پس از رویش اولین دندان چگونه از آن مراقبت کنیم؟
مراقبت از دندانهای شیری از همان اولین دندان اهمیت زیادی دارد، زیرا سلامت آنها بر رشد دندانهای دائمی هم تأثیر میگذارد.
شروع مسواک زدن با مسواک نرم
به محض رویش اولین دندان، استفاده از یک مسواک کوچک و نرم مخصوص نوزادان توصیه میشود.
تمیز کردن دندانها دو بار در روز
صبح و قبل از خواب، دندانها باید بهآرامی تمیز شوند تا پلاک و باقیمانده مواد غذایی روی آنها باقی نماند.
استفاده بسیار کم از خمیردندان مناسب
در صورت توصیه دندانپزشک، میتوان مقدار بسیار کمی خمیردندان حاوی فلوراید متناسب با سن کودک استفاده کرد.
پرهیز از نوشیدنیهای شیرین پیش از خواب
دادن آبمیوه، نوشیدنیهای شیرین یا حتی شیر در بطری هنگام خواب میتواند احتمال پوسیدگی دندان را افزایش دهد.
آشنا کردن کودک با مراقبت از دهان و دندان
ایجاد عادت مسواک زدن از سنین پایین، نقش مهمی در حفظ سلامت دهان و دندان کودک در سالهای آینده دارد.
جمعبندی
دندان درآوردن نوزاد بخشی طبیعی از روند رشد کودک است و معمولا با علائمی مانند افزایش آب دهان، حساس شدن لثه، جویدن اشیا، بیقراری خفیف و اختلال موقت در خواب همراه میشود. در مقابل، تب بالا، اسهال، استفراغ، بیحالی یا کاهش شدید اشتها از علائم دندان درآوردن نوزاد محسوب نمیشوند و باید توسط پزشک بررسی شوند.
والدین با شناخت تفاوت میان علائم طبیعی و نشانههای بیماری، میتوانند با استفاده از روشهای ایمن مانند ماساژ لثه، دندانگیر خنک و آرامسازی نوزاد، این دوران را راحتتر پشت سر بگذارند. همچنین مراقبت صحیح از اولین دندانهای شیری، پایهای برای سلامت دهان و دندان کودک در سالهای آینده خواهد بود.
سوالات متداول
1. آیا دندان درآوردن نوزاد باعث تب میشود؟
ممکن است دمای بدن نوزاد کمی افزایش پیدا کند؛ اما تب ۳۸ درجه یا بالاتر معمولا به دندان درآوردن مربوط نیست و نیاز به بررسی پزشکی دارد.
2. اولین دندان نوزاد معمولاً چه زمانی درمیآید؟
در بیشتر نوزادان، اولین دندان بین ۶ تا ۱۰ ماهگی ظاهر میشود؛ اما تفاوتهای فردی کاملا طبیعی است.
3. آیا اسهال از علائم دندان درآوردن نوزاد است؟
خیر. اسهال علامت طبیعی رویش دندان نیست و در صورت بروز باید احتمال بیماریهای دیگر بررسی شود.
4. بهترین وسیله برای کاهش درد دندان درآوردن چیست؟
دندانگیر خنک، ماساژ آرام لثه و پارچه تمیز و خنک از ایمنترین روشهای کاهش ناراحتی نوزاد هستند.
5. از چه زمانی باید مسواک زدن دندانهای نوزاد را شروع کرد؟
به محض رویش اولین دندان، باید با یک مسواک نرم مخصوص نوزاد، دندانها را روزی دو بار تمیز کرد.
