اضطراب در کودکان؛ راهکارهای طلایی برای والدین

اضطراب در کودکان پدیده‌ای است که علاوه بر تاثیر بر رشد عاطفی و اجتماعی، باعث اختلال در زندگی روزمره‌شان می‌شود. هر کودک در مسیر رشد خود با نگرانی‌ها و ترس‌های مختلفی روبه‌رو می‌شود که بخشی طبیعی از روند رشد او است. اما هنگامی که این نگرانی‌ها افزایش پیدا می‌کنند و برای مدت طولانی ادامه می‌یابند، ممکن است نشانه‌ای از بروز اختلال اضطراب در کودکان باشند.

والدین و مراقبان کودک نقش مهمی در شناسایی علائم اضطراب، عوامل محرک آن و ایجاد محیطی امن برای کودک دارند. از طرفی آگاهی راجع به این موضوع، مدیریت چالش‌های اضطراب کودک را آسان‌تر می‌کند. به همین دلیل در این بلاگ به بررسی ماهیت اضطراب در کودکان, علائم و دلایل بروز آن و بیان راهکارهای مدیریت و پیشگیری پرداختیم.

اضطراب در کودکان چیست؟

اضطراب، اصطلاحی کلی است که برای توصیف احساس نگرانی یا ناراحتی شدید استفاده می‌شود. اضطراب و ترس بخشی طبیعی از دوران کودکی است. در واقع ترس یک واکنش طبیعی به خطر و اضطراب واکنش به یک تهدید احتمالی است. ترس و اضطراب در کودکان، معمولا کوتاه‌مدت است و نشان می‌دهد که بچه‌ها در حال یادگیری حل مشکلات و گذر از آن‌ها هستند. هنگام بروز اضطراب در کودکان، والدین یا مراقبان آن‌ها می‌توانند به کودک کمک کنند تا موقعیت و احساس خود را درک کرده و بر آن غلبه کند.

حدود 5/1 کودکان، دچار اختلال اضطراب هستند. احساسی که اختلال اضطراب در کودکان نامیده می‌شود، با ترس و اضطراب معمولی متفاوت است. این اختلال باعث بروز رفتارهایی مانند اجتناب شدید از موقعیت‌های مختلف و واکنش‌های عاطفی طولانی‌تر و شدیدتر از حد انتظار می‌شود.

کودکانی که دچار اختلال اضطراب هستند، معمولا طغیان‌های عاطفی مانند گریه یا عصبانیت دارند و اغلب از رویارویی با شرایط جدید اجتناب می‌کنند. علاوه بر این اضطراب در کودکان می‌تواند با علائمی مانند معده‌درد، سردرد، حالت تهوع و استفراغ، تنگی نفس و مشکلات خواب همراه باشد.

تشخیص اضطراب در کودکان در برخی موارد مشکل است. اگر نگرانی یا ترس در بلند مدت ( بیش از 6 ماه) وجود داشته باشد و زندگی کودک را مختل کند، اختلال اضطراب به‌شمار می‌آید. مداخله و درمان در ابتدا می‌تواند از بروز علائم شدیدتر جلوگیری کند.

بیشتر بخوانید: چگونه اعتماد به نفس کودکان را تقویت کنیم؟

علائم پنهان اضطراب در کودکان

کودکان را می‌توان با چند اختلال اضطرابی مختلف تشخیص داد. البته بسیاری از علائم اضطراب با یک‌دیگر هم‌پوشانی دارند، اما تشخیص نوع دقیق اضطراب در کودکان به آن‌چه کودک با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند بستگی دارد. در نظر داشته باشید اضطراب علائم زیادی دارد و می‌تواند از کودکی به کودک دیگر بسیار متفاوت به‌نظر برسد. در این بخش برخی از نشانه‌های رایج اختلال اضطراب در کودکان را بیان می‌کنیم.

• مشکلات خواب
• نگرانی یا خشم بیش‌ازاندازه
• معده‌درد، درد در عضلات یا سردرد
• اجتناب از موقعیت‌های خاص
• وابستگی به والدین یا مراقبان
• مشکلات تمرکز و بی‌قراری
• کج‌خلقی
• بسیار خودآگاه‌بودن
• همیشه گرسنه‌بودن یا اغلب گرسنه‌نبودن
• تکان‌دادن پا
• امتناع از حضور در اجتماع ( مهد، مدرسه، ورزشگاه، جمع‌های خانوادگی)

چرا کودکان مضطرب می‌شوند؟ دلایل مهمی که باید بدانید

تشخیص علت دقیق اضطراب در کودکان آسان نیست؛ زیرا ترس بخش طبیعی از بزرگ‌شدن است. برخی از کودکان آن را به‌خوبی مدیریت می‌کنند و در برخی دیگر اضطراب زندگی روزمره‌شان را مختل می‌کند. تصور می‌شود عواملی مانند ژنتیک، زیست و سابقه خانوادگی در بروز اختلال اضطراب نقش دارند. برای مثال برخی از کودکان به‌طور طبیعی حساس‌اند و به‌سختی با تغییرات یا احساسات قوی کنار می‌آیند. این کودکان ممکن است به‌صورت بیولوژیکی تمایل به اضطراب داشته باشند.

هم‌چنین اضطراب می‌تواند پس از رویدادهای استرس‌زا در زندگی ایجاد شود. مرگ نزدیکان، نقل مکان به خانه یا مدرسه جدید، مشکلات تحصیلی، والدین ناسازگار و بی‌توجهی از جمله عوامل استرس‌زا در زندگی کودک است.

از سن 6 ماهگی تا 3 سالگی، بروز اضطراب جدایی در کودکان رایج است. ممکن است آن‌ها هنگام جداشدن از والدین خود به آن‌ها بچسبند و گریه کنند. این یک مرحله طبیعی از رشد کودک است که باید در 2 تا 3 سالگی متوقف شود.

فوبیا، شاخه دیگری از اضطراب است که بروز آن در کودکان پیش‌دبستانی رایج‌تر است. این نوع اضطراب ممکن است شامل ترس از حیوانات، حشرات، ارتفاع، طوفان، تاریکی، آب یا خون باشد. این نوع ترس‌ها به مرور و به‌خودی‌خود از بین می‌روند.

چگونه به کودک خود کمک کنیم بر ترس و اضطراب غلبه کند؟

درمان و حمایت از کودکان در هنگام اضطراب از مهم‌ترین دغدغه‌های والدین است. در این بخش برخی از روش‌های مورد تایید پزشکان روان‌شناس برای درمان و مدیریت اضطراب را با شما به اشتراک می‌گذاریم.

– شناسایی محرک‌ها
یکی از اقدام‌های مفید و موثر در جهت مدیریت اضطراب، شناسایی عامل آن است. متوجه شوید چه چیز یا چه شرایطی باعث اضطراب در کودک می‌شود؟ حالا می‌توانید از نکات زیر استفاده کنید.

– تایید و هم‌دلی با کودک
افکار، احساسات و تجربیات کودکان برای آن‌ها واقعی هستند. مهم نیست که شما در مورد تجربیات آن‌ها چه فکر یا احساسی دارید؛ برای کودکان مهم است که شنیده شوند و احساس تاییدشدن و درک‌شدن داشته باشند.
با کودکان هم‌دردی کنید؛ تصور کنید که در جایگاه آن‌ها بودن چگونه است و تایید کنید که افکار، احساسات و تجربیات آن‌ها مهم و معتبر است.

– به‌چالش‌کشیدن تفکر کودک
به کودک خود کمک کنید از زاویه دیگری به موضوع بیندیشد و تمایل او به افکار غیرمفید را کاهش دهید.

– تمرین تنفس عمیق
تنفس عمیق شکمی باعث حفظ آرامش، تمرکز مجدد و تفکر واضح می‌شود. بهبود جریان خون و تنظیم ضربان قلب موجب کاهش استرس و تنش عضلانی می‌شود.

– ایفا نقش در موقعیت‌های کوچک
مسئولیت‌پذیری و ایفا نقش در موقعیت‌های کوچک، کودک را برای حضور در موقعیت‌های بزرگ‌تر آماده می‌کند. سفارش در رستوران، خرید بلیت سینما یا دعوت از اطرافیان برای حضور در مراسم گزینه مناسبی برای بهبود اعتمادبه‌نفس و کاهش اضطراب آن‌ها است.

بیشتر بخوانید: راهکارهای مؤثر برای رفتار با کودکان لجباز و تقویت رابطه مثبت

چه زمانی اضطراب کودک به کمک حرفه‌ای نیاز دارد؟

اگر کودک‌تان دچار اضطراب می‌شود، کارهای زیادی در رابطه با آن می‌توانید انجام دهید. مهم است که در رابطه با این احساس با کودک خود گفت‌وگو کنید. بسیاری از کودکان در سنین مختلف ممکن است دچار اضطراب شوند که پس از مدتی با اطمینان شما برطرف می‌شود.

با این وجود اگر کودک‌تان دائما مضطرب است و علائم اضطرابی او بیش از 6 ماه پایدار بوده است، بهتر است به دنبال کمک حرفه‌ای باشید.

راه‌های طلایی برای کاهش اضطراب در کودکان

اضطراب در کودکان، تجربه‌ای چالش‌برانگیز برای والدین است؛ اما استفاده از برخی راهکارهای کاربردی می‌تواند به کودک کند تا احساس امنیت و آرامش را دوباره تجربه کند. در این بخش دو روش طلایی برای کاهش اضطراب در کودکان را بیان می‌کنیم.

– ایجاد اعتمادبه‌نفس کلی
از کودکان بخواهید مسئولیت‌هایی در خانه بپذیرند و در انجام برخی از کارها به خانواده کمک کنند. رویارویی با چالش‌های کوچک و حل آن‌ها به کودک اطمینان خاطر می‌دهد و باعث افزایش اعتمادبه‌نفس می‌شود. مهم است که در این مسیر، کمتر روی نتایج تمرکز کنید و بیشتر تلاش‌های کودک را تحسین کنید.

– عدم دسته‌بندی احساسات
تقسیم احساسات به دو دسته خوب و بد بسیار آسیب‌زا است. از تقسیم افکار، احساسات و تجربیات کودک به عنوان خوب یا بد دوری کنید؛ زیرا ممکن است آن را درونی کرده و تصور کنند داشتن احساسات و افکار بد به معنی بدبودن خودشان است.

اضطراب در کودکان: درک، مدیریت و پیشگیری

اضطراب در کودکان از جمله مسائلی است که نباید نادیده گرفته شود. در حالی که ترس و نگرانی بخش طبیعی از رشد هستند، اختلال اضطراب می‌تواند به مشکلات جدی‌تر منجر شود. تشخیص به‌موقع این اختلال و آگاهی از آن، کلید اصلی مدیریت و درمان اضطراب است. در مواردی که اضطراب شدت می‌گیرد و علائم بیش از شش ماه ادامه پیدا می‌کند، مراجعه به متخصصان روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک می‌تواند مسیر درمان را هموارتر کند. به یاد داشته باشید که کمک به کودکان در مدیریت اضطراب، یک سرمایه‌گذاری ارزشمند در آینده آن‌هاست و باعث می‌شود مهارت‌هایی همچون مدیریت استرس و حل مسئله را از سنین پایین فرا بگیرند.